naslov geovizija vijesti

Abu-Rajhan Biruni

veliki učenjak

25/02/2021
#abu-rajhanbiruni #geogaf #persijskiučenjak

Abu-Rajhan Biruni (perz. ابوریحان بیرونی), perzijski astronom, geograf, matematičar, fizičar i filozof. Rođen je 973. godine u blizini Kjata, glavni grad Horezma (današnji Uzbekistan). Umro je 1048. godine u Gazniju (današnji Afganistan).

Studirao je jezike, islamsko pravo i mnoge druge naučne oblasti. Astronomijom se počeo baviti već sa sedamnaest godina. Jedan krater na Mjesecu je dobio ime po njemu.

U području astronomije je učinio jako mnogo. Raspravljao je o rotaciji Zemlje i kretanjima planeta u svemiru. Tvrdio je da se planete kreću.

Jedan od najvažnijih, od mnogih Birunijevih tekstova, je tekst Sijenke, napisan oko 1021 godine. Rosenfel`d je opširno pisao o ovom Birunijevom radu. Sadržaj rada uključuje arapsku nomenklaturu sjene i sjenki, čudni fenomen uključujući sjenke, kazaljke sunčanika, istoriju tangente i funkciju sekansa, primjenu funkcije sjenke na astrolab i druge instumente, posmatranja sjenke za riješenje različitih astronomskih problema i određivanje vremena za obavljanje molitve muslimana. Sijenke su ekstremno važan izvor našeg znanja istorije matematike, astronomije i fizike. Ovaj rad sadrži takođe i važne ideje kao što su ideja da je ubrzanje povezano sa neuniformnim kretanjem, upotreba tri kordinate pravougaonika za definisanje tačke u trodimenzionalnom prostoru i ideja koju neki vide kao naslućivanje polarnih koordinata.

 

Birunijev doprinos matematici uključuje i teoretsku i praktičnu aritmetiku, sumu nizova, kombinatornu analizu, pravilo trojke, iracionalne brojeve, teoriju odnosa, algebarske definicije, metodu riješavanja algebarskih jednačina, geometriju, Arhimedove teoreme, trisekciju ugla i druge probleme koji se ne mogu riješiti samo sa ljenirom i šestarom, presjeke kupe, stereometriju, stereografsku projekciju, trigonometriju, sinusnu teoremu u ravni, i riješavanje sfernih trouglova.

 

Biruni je dao važan doprinos geodeziji i geometriji. On je uveo tehnike za mjerenje zemlje i zemaljskih udaljenosti koristeći triangulaciju. Izračunao je da je prečnik Zemlje 6339.6 km, vrijednost koja se na zapadu nije mogla izračunati sve do 16-tog vijeka. Njegov Masudic canon sadrži tabelu sa koordinatama 600 mjesta, međutim nije sve izmjerio sam Biruni, neki su preuzeti iz slične Khwarizmijeve tabele. Biruni je shvatio da su koordinate područja koje je dao Khwarizmi dosta preciznije od Ptolomejevih.

 

Biruni je takođe napisao studiju o mjerenju vremena, nekoliko studija na temu astrolaba, opisuje i mehanički kalendar. Napravio je i interesantne opservacije o brzini svjetlosti, navodeći da je ta brzina neizmjerna u poredenju sa zvukom. On je takode opisao i Mliječni Put kao:

... skup bezbrojnih prirodnih djelića zvijezdanih izmaglina Teme iz fizike koje je Biruni izučavao uključuju hidrostatiku i veoma precizna mjerenja specificne težine. On opisuje odnose izmedu gustine zlata, žive, olova, srebra, bronze, bakra, mesinga, željeza i kalaja. Biruni prikazuje rezultat kombinacija cijelih brojeva i brojeva oblika:

 

1/n , gdje je n = 2,3,4, ..., 10.

"
Mnoge od Birunijevih ideja su posljedica diskusija i argumenta razmijenjenih sa drugim znanstvenicima tog vremena. Biruni je imao dugotrajnu saradnju sa svojim učiteljem Abu Nasr Mansurom, tražili su jedan od drugog da preuzmu djelić posla kako bi razvili svoj vlastiti rad. Dopisivao se sa Avicennom o prirodi vatre i svjetlosti. Osamnaest pisama koje je Avicenna poslao Biruniju sadržavaju teme poput filozofije, astronomije i fizike. Biruni se dopisivao i sa Al Sijzijem. Rad sadrži pismo koje je Biruni napisao Al Sijziju sa dokazima o ravanskoj i sferičnoj verziji sinusne teoreme.
"